Obowiązki zarządzających alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi

W dniu 4 czerwca 2016 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi. Nowelizacja była niezbędna m.in. ze względu na potrzebę wdrożenia do polskiego porządku prawnego dyrektywy z 2011 roku w sprawie zarządzających alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (nr 2011/61/UE, tzw. dyrektywa ZAFI) oraz dyrektywy UCITS V.

Ustawa wprowadziła nowy podział podmiotów funkcjonujących na rynku kapitałowym i prowadzących działalność w zakresie pozyskiwania środków od inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną.

Pojawiły się nowe definicje – alternatywnego funduszu inwestycyjnego (AFI), zarządzającego alternatywnym funduszem inwestycyjnym (ZAFI) oraz alternatywnej spółki inwestycyjnej (ASI).

Za AFI, oprócz specjalistycznych funduszy inwestycyjnych (SFIO) i funduszy inwestycyjnych zamkniętych (FIZ) tworzonych i zarządzanych przez podmioty licencjonowane – towarzystwa funduszy inwestycyjnych działające na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego, zostały uznane również spółki prawa handlowego, tj. spółki z o.o. i akcyjne jak również spółki komandytowe i komandytowo-akcyjne. Nowo regulowane w systemie prawnym fundusze działające w formie wskazanych ustawą spółek handlowych, czyli AFI niebędące SFIO lub FIZ albo unijnym AFI zostały określone jako alternatywne spółki inwestycyjne (ASI). Wyłącznym przedmiotem działalności alternatywnej spółki inwestycyjnej jest zbieranie aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną. Zarządzającym alternatywnej spółki inwestycyjnej w myśl nowych przepisów, może być wyłącznie spółka kapitałowa. W zależności od formy prawnej, w jakiej występuje alternatywna spółka inwestycyjna, to zarządzanie może przybrać wewnętrzny bądź zewnętrzny charakter. W przypadku spółek kapitałowych – spółek z o.o., akcyjnych – ASI będą tożsame z podmiotami nimi zarządzającymi, natomiast w przypadku spółek osobowych – spółek komandytowych oraz komandytowo-akcyjnych to zarządzanie będzie miało zewnętrzny charakter – zarządzać ASI będzie spółka kapitałowa będąca komplementariuszem w spółce komandytowej lub komandytowo – akcyjnej. Zewnętrznie zarządzający ASI może zarządzać więcej niż jedną alternatywną spółką inwestycyjną będąc komplementariuszem w takich spółkach jak również może przejmować zarządzanie nad takimi spółkami. Ustawa przyznała mu również kompetencję do zarządzania unijnym AFI oraz prowadzenia działalności dodatkowej w zakresie zarządzania portfelami, w skład których wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych.

Co istotne, na podmioty zarządzające alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi, które dotychczas nie były objęte nadzorem Komisji Nadzoru Finansowego, zostały nałożone nowe obowiązki, w niektórych przypadkach tożsame z obowiązkami ciążącymi na towarzystwach funduszy inwestycyjnych. Podmioty te mają 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy na dostosowanie swojej działalności do wymogów ustawowych.

Zarządzający alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi będą mogli prowadzić działalność po uzyskaniu zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego na prowadzenie działalności przez zarządzającego ASI, chyba że spełnią warunki uprawniające ich do wykonywania tej działalności jedynie na podstawie wpisu do rejestru.

Podstawowym czynnikiem, od którego uzależnione są warunki prowadzenia działalności przez ZASI oraz zakres nadzoru KNF nad takimi podmiotami jest wartość portfela inwestycyjnego znajdującego się pod zarządzaniem danego podmiotu zarządzającego alternatywną spółką inwestycyjną.

Jeżeli wartość portfela inwestycyjnego jest stosunkowo niska i nie przekracza wartości wskazanej w ustawie (art. 70zb ust. 1), zarządzający może wykonywać działalność jedynie na podstawie wpisu do rejestru prowadzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego. Dotyczy to zarówno wewnętrznie jak i zewnętrznie zarządzających ASI.

Stosownie do postanowień Ustawy, działalność prowadzona przez zarządzającego alternatywną spółką inwestycyjną nie wymaga uzyskania zezwolenia Komisji i może być wykonywana jedynie po uzyskaniu wpisu do rejestru zarządzających ASI, jeżeli łączna wartość aktywów wchodzących w skład portfeli inwestycyjnych alternatywnych spółek inwestycyjnych, którymi zamierza zarządzać lub zarządza zarządzający ASI, nie przekracza, wyrażonej w złotych równowartości kwoty 100 000 000 euro, a w przypadku gdy zarządzający ASI zarządza wyłącznie spółkami, które nie stosują dźwigni finansowej AFI i w których prawa uczestnictwa mogą być odkupione po co najmniej 5 latach od momentu ich nabycia – równowartości kwoty 500 000 000 euro.

Zarządzający ASI, którzy nie spełniają przesłanek określonych w przywołanym wyżej przepisie uprawniających do wykonywania działalności jedynie na odstawie wpisu do rejestru, muszą spełnić warunki niemal analogiczne z tymi, jakie ciążą na TFI. Te warunki to m.in.:

  1. obowiązek zatrudnienia co najmniej jednego doradcy inwestycyjnego do wykonywania czynności zarządzania alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi, jeżeli prawa uczestnictwa co najmniej jednej takiej spółki mogą być wprowadzone do obrotu wśród klientów detalicznych;
  2. w odniesieniu do członków zarządu i rady nadzorczej ZASI – obowiązek spełnienia analogicznych wymogów, jakie Ustawa stawia członkom zarządu i rady nadzorczej TFI; do wymogów posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych, braku karalności za umyślne przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, posiadania dobrej opinii w związku ze sprawowanymi funkcjami, dochodzą wymogi dotyczące posiadania wyższego wykształcenia lub prawa do wykonywania zawodu doradcy inwestycyjnego jak również legitymowania się odpowiednim stażem pracy, nie krótszym niż 3 lata na kierowniczym lub samodzielnym stanowisku w instytucjach rynku finansowego lub innych podmiotach, prowadzących działalność w zakresie lokowania aktywów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną lub w zakresie strategii inwestycyjnych stosowanych przez alternatywną spółkę inwestycyjną lub pełnieniem przez ten okres funkcji członka organu, komplementariusza lub wspólnika prowadzącego sprawy tych instytucji lub podmiotów;
  3. obowiązek opracowania i wdrożenia polityki wynagrodzeń;
  4. obowiązek sporządzenia i przyjęcia procedury postępowania z reklamacjami inwestorów detalicznych alternatywnej spółki inwestycyjnej i unijnego AFI;
  5. obowiązek przeprowadzania przez ZASI wyceny aktywów alternatywnej spółki inwestycyjnej i ustalania wartości aktywów netto oraz wartości aktywów netto przypadającej na prawo uczestnictwa, zgodnie z przepisami o rachunkowości, z częstotliwością określoną w regulacjach wewnętrznych ASI, nie rzadziej jednak niż raz w roku, a także w każdym dniu wprowadzania alternatywnej spółki inwestycyjnej do obrotu lub odkupywania praw uczestnictwa tej spółki oraz w przypadku istotnej zmiany wartości jej aktywów;
  6. obowiązek zapewnienia warunków technicznych i organizacyjnych zapewniających bezpieczeństwo i ciągłość wykonywania działalności jak również wdrożenia odpowiedniego systemu kontroli wewnętrznej;
  7. możliwość zlecenia czynności zarządzania portfelem alternatywnej spółki inwestycyjnej lub jego częścią wyspecjalizowanemu podmiotowi zewnętrznemu tylko po uzyskaniu zgody Komisji oraz po spełnienie szeregu wymogów rangi ustawowej;
  8. obowiązek spełnienia określonych wymogów kapitałowych (w przypadku zewnętrznie zarządzającego ASI kapitał początkowy powinien wynosić równowartość w złotych kwoty 125.000,00 euro – dokładnie tyle samo, co w przypadku TFI, wewnętrznie zarządzający ASI, aby rozpocząć działalność musi zgromadzić kwotę stanowiącą równowartość co najmniej 300.000,00 euro, przy czym równowartość kwot stanowiących kapitał początkowy przelicza się z uwzględnieniem średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień złożenia wniosku o uzyskanie zezwolenia na wykonywanie działalności przez zarządzającego ASI); Przez cały okres działalności zarządzający ASI ma obowiązek utrzymywania odpowiedniego poziomu kapitału własnego co do zasady nie niższy niż wyżej wskazane kwoty. Szczegółowe zasady obliczania kapitału własnego ZASI zostały uregulowane w art. 70o Ustawy oraz w wydanym na jego podstawie Rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 1 lipca 2016 roku w sprawie rodzajów kosztów zmiennych, o które pomniejsza się koszty ogółem przy wyliczaniu poziomu kapitału własnego zarządzającego ASI.

Zarządzający ASI, którzy prowadzą działalność jedynie na podstawie wpisu do rejestru prowadzonego przez KNF, nie muszą spełniać wymogów organizacyjnych, technicznych, kapitałowych i informacyjno – sprawozdawczych, jakie mają zastosowanie do zarządzających ASI działających na podstawie zezwolenia. Podstawowym ich obowiązkiem jest stałe monitorowanie czy nie został przekroczony próg wartości portfeli inwestycyjnych uprawniający ich do prowadzenia działalności na podstawie wpisu do rejestru oraz obliczanie tej wartości co najmniej raz na 12 miesięcy. W przypadku przekroczenia tego progu (jeśli przekroczenie ma charakter trwały, a nie tymczasowy), ZASI są zobowiązani wystąpić o zezwolenie do Komisji na wykonywanie działalności.

Obowiązkiem ZASI prowadzących działalność na podstawie wpisu do jest również przekazywanie KNF okresowych sprawozdań dotyczących działalności inwestycyjnej, płynności i zarządzania ryzykiem oraz stosowania dźwigni finansowej jak również stosowanie się do ewentualnych ograniczeń, jakie mogą być w tym zakresie nakładane przez KNF wynikających z przepisów ustawy, w szczególności – art. 222c i art. 227c Ustawy.

Objęcie nadzorem KNF oraz nowymi obowiązkami szerokiego kręgu podmiotów działających dotychczas w zasadzie wyłącznie w oparciu o Kodeks spółek handlowych, w szczególności funduszy typu venture capital czy private equity, stwarza pewną okazję na pozyskanie nowych klientów dla towarzystw funduszy inwestycyjnych, działających dotychczas na rynku. Wprawdzie nowelizacja nałożyła nowe obowiązki również na TFI, jednakże zdecydowanie łatwiej będzie im dostosować swoją działalność do nowych wymogów niż podmiotom, które nie mają żadnego doświadczenia w wypełnianiu obowiązków względem nadzorcy. Można przypuszczać, że niektóre z tych podmiotów zdecydują się nawiązać współpracę z TFI, chcąc zniwelować ryzyko związane z prowadzoną działalnością. Z pewnością będzie to dla nich rozwiązanie bezpieczniejsze, biorąc pod uwagę surowe kary grożące za naruszenie przepisów regulacyjnych.

Dodatkowo powierzenie zarządzania alternatywnymi spółkami inwestycyjnymi w ręce TFI może wpłynąć na optymalizację kosztów związanych z tego rodzaju działalnością, bowiem Towarzystwa są w stanie wynegocjować bardziej konkurencyjne stawki m.in. za prowadzenie rejestru aktywów jak również usprawnić procesy związane z wyceną aktywów czy prowadzeniem księgowości ASI.

Karolina Szewc, Prawnik

Niniejsze opracowanie ma charakter wyłącznie informacyjny i nie może być traktowane jako doradztwo ani porada inwestycyjna. W szczególności nie może być traktowane jako oferta ani propozycja zawarcia jakiejkolwiek transakcji, jak również nie jest formą reklamy ani ofertą sprzedaży jakiejkolwiek usługi świadczonej przez Copernicus Capital TFI S.A. Przedstawione opinie i komentarze są niezależnymi opiniami Copernicus Capital TFI S.A. i pozostają aktualne wyłącznie w momencie ich wydania. Przy ich opracowaniu wykorzystano źródła informacji, które są uważane za wiarygodne i dokładne, jednak zastrzegamy, iż mimo to mogą być one niekompletne lub skrócone. Niniejszy dokument stanowi własność Copernicus Capital TFI S.A.. Kopiowanie  i rozpowszechnianie niniejszego dokumentu w całości lub w części możliwe jest wyłącznie po uprzednim uzyskaniu pisemnej zgody Copernicus Capital TFI S.A.

Czerwiec – czas konsolidacji na rynku akcji

Przed wakacjami nadszedł czas konsolidacji na rynku akcji polskich. Indeks WIG poruszał się przez cały miesiąc w trendzie bocznym. „Przez wiele sesji mieliśmy do czynienia z prawdziwym marazmem, zmienność była na niskim poziomie i miało się wrażenie, że inwestorzy przełączyli się już na tryb wakacyjny. Zakres wahań w czerwcu przez większość czasu sesyjnego mieścił się w przedziale 60 – 61.5 tys. punktów. Zakładając, że trend boczny potrwa […]

Fundusze inwestycyjne – przyszłość nie tylko dla wybranych

O zmianach w funkcjonowaniu funduszy inwestycyjnych i ich przyszłości na naszym rynku rozmawiamy z Tomaszem Bedlą, Wiceprezesem Zarządu Copernicus Capital TFI S.A. Jak wygląda sytuacja Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (TFI) na dzisiejszym rynku? – Towarzystwa funduszy inwestycyjnych stanowią istotny element całego rynku kapitałowego. W porównaniu do rynków zachodnich widzimy, że jeszcze dużo pracy przed nami. Od lat rośnie wartość zgromadzonych w funduszach, zarządzanych przez TFI, aktywów. Copernicus Capital […]

W maju przyszedł czas na korektę

Po wzrostowym kwietniu przyszedł czas na korektę. Polski rynek akcji nie miał siły rosnąć już od początku maja. „Odbicie cen nastąpiło po publikacji wstępnego odczytu PKB za 1Q17, który uplasował się na poziomie 4.0%, lekko przekraczając oczekiwania rynku. Jak się później okazało, motorem wzrostu gospodarczego była konsumpcja prywatna, która zwiększyła się o 4.7%. Na GPW bykom nie udało się utrzymać tendencji zwyżkującej i na koniec miesiąca […]

Alternatywne Spółki Inwestycyjne – komentarz Tomasza Bedli

W wyniku zmiany ustawy o funduszach inwestycyjnych (UFI) jej zakresem zostały objęte Alternatywne Spółki Inwestycyjne (ASI). O nowych zmianach i wymogach prawnych opowiada Tomasz Bedla, Wiceprezesem oraz Dyrektorem Departamentu Prawnego w Copernicus Capital TFI S.A. Czytaj więcej >>

Kolejne wzrosty na GPW

Po marcowej konsolidacji na polskiej giełdzie, znowu przyszła kolej na wzrosty. Rok 2017 jak dotąd ewidentnie sprzyja inwestorom mającym większą tolerancję ryzyka. „Wzrosty na GPW zawdzięczamy przede wszystkim dużym spółkom. Indeks WIG20 zyskał w kwietniu ponad 9%, podczas gdy WIG zaledwie 6.5%. Indeks dużych spółek od początku roku wzrósł o ponad 20%. Polski wskaźnik PMI dla przemysłu negatywnie zaskakiwał zarówno w na początku kwietnia, […]